02 · Gebelik ve perinatoloji
Gebelikte Rh uyuşmazlığı ve anti-D iğnesi
Rh uyuşmazlığı, kan grubu Rh negatif olan bir annenin Rh pozitif bebek taşıdığı durumdur. Anne, bebeğin kan hücrelerine karşı antikor geliştirirse sonraki gebeliklerde bebekte kansızlık (fetal anemi) gelişebilir. Bu risk, zamanında yapılan anti-D iğnesiyle büyük ölçüde önlenir.
Gebze'de riskli gebelik takibi yapan Perinatoloji Yandal Uzmanı Op. Dr. Bülent Demir, bu sayfada Rh negatif anne adaylarının takibini, anti-D iğnesinin hangi durumlarda ve ne zaman yapıldığını ve antikor gelişmiş gebeliklerde bebeğin nasıl izlendiğini anlatıyor.
Rh uyuşmazlığı nedir?
Rh uyuşmazlığı, annenin bağışıklık sisteminin bebeğin kırmızı kan hücrelerini yabancı olarak algılayıp onlara karşı antikor üretmesidir. Tıpta buna kırmızı kan hücresi alloimmünizasyonu, bebekte yol açtığı tabloya da fetüs ve yenidoğanın hemolitik hastalığı denir.
Gebelik boyunca, özellikle de doğum sırasında, bebeğin az sayıda kan hücresi annenin dolaşımına geçebilir. Bu hücreler annede bulunmayan bir yapı taşıyorsa annenin vücudu bunlara karşı antikor üretebilir. En sık neden Rh D faktörüdür ve kan grubu Rh negatif olan kadınları ilgilendirir. Daha seyrek olarak Kell, küçük c ve E gibi başka kan grubu antijenleri de aynı soruna yol açabilir. Antikor gelişimi, gebelik dışında uyumsuz kan nakliyle de tetiklenebilir.
İlk bebek neden genellikle etkilenmez?
İlk karşılaşmada anne, genellikle doğum sırasında, yavaş ve az miktarda antikor üretir. Bu nedenle ilk bebek çoğunlukla etkilenmez.
Asıl risk, Rh pozitif bebek taşınan sonraki gebeliklerdedir. Daha önce duyarlı hale gelmiş bağışıklık sistemi bu kez hızlı ve güçlü yanıt verir; anti-D antikorları plasentayı geçerek bebeğin kan hücrelerini parçalar (hemoliz).
Baba da Rh negatifse bebek de Rh negatif olacağı için risk yoktur. Ancak babanın kan grubu her zaman tıbbi olarak doğrulanamadığından koruyucu yaklaşım bebeğin kan grubuna göre planlanır.
Rh uyuşmazlığı bebek için ne gibi riskler taşır?
Kan hücrelerinin parçalanması bebekte hafiften ağıra değişen kansızlığa (fetal anemi) yol açar. Tedavi edilmeyen ağır anemi, bebekte kalp yetmezliğine, vücutta yaygın sıvı birikmesine (hidrops) ve anne karnında kayba neden olabilir.
Doğumdan sonra da kan hücrelerinin parçalanması birkaç gün sürer ve bilirubin yükselir. Belirgin sarılık gelişebilir; tedavi edilmezse yüksek bilirubin beyne zarar verebilir (kernikterus). Bu nedenle yenidoğan yakından izlenir; ışık tedavisi (fototerapi), ağır durumlarda ise kan değişimi uygulanır.
Antikor gelişmiş bir gebelik nasıl izlenir?
Annede antikor saptandığında gebelik riskli gebelik olarak izlenir. Antikor düzeyleri belirli aralıklarla ölçülür ve bebeğin beynindeki orta serebral arterin Doppler ultrasonuyla, iğne gerektiren bir işlem yapmadan anemi olup olmadığı değerlendirilir. Gerekirse ultrason eşliğinde göbek kordonu damarından kan örneği alınır (kordosentez) ve anne karnındaki bebeğe kan nakli yapılır.
Rh negatif gebelik nasıl takip edilir?
Rh negatif anne adaylarında gebelik boyunca belirli aralıklarla kanda antikor taraması (indirekt Coombs testi) yapılır.
| Durumunuz | Antikor taraması ne zaman yapılır? |
|---|---|
| Rh negatif | İlk üç ayda; ardından 6., 8. ve 9. aylarda [DOKTOR KONTROLÜ: Kendi uyguladığınız tarama takvimini yazın; bu takvim Fransız protokolünden alınmış görünüyor.] |
| Rh pozitif, daha önce kan nakli yapılmış | İlk üç ayda; ardından 6., 8. ve 9. aylarda |
| Rh pozitif, kan nakli öyküsü yok | İlk üç ayda; gerekirse hekiminizin önerdiği ek kontrollerle |
Yaklaşık 28. haftadaki antikor taraması, anti-D iğnesinden önce yapılmalıdır. İğneden sonra test birkaç hafta boyunca pozitif çıkar; bu, gerçek bir antikor gelişimi anlamına gelmez.
Bebeğin Rh grubu anneden alınan kanla öğrenilebilir mi?
Evet. Fetal RhD genotiplemesi adı verilen bu testte, genellikle ilk üç ayın sonunda anneden alınan kanda dolaşan bebek DNA'sı incelenir. Bebek Rh negatif çıkarsa anti-D iğnesine gerek kalmaz; sonuç pozitif ya da belirsizse koruyucu tedavi uygulanır. [DOKTOR KONTROLÜ: Bu testi Gebze'de uyguluyor/önerebiliyor musunuz? Uygulanmıyorsa bu bölüm çıkarılabilir.]
Anti-D iğnesi ne zaman yapılır?
Anti-D immünoglobulini, annenin dolaşımına geçen bebek kan hücrelerini, anne kendi antikorlarını üretmeden önce etkisiz hale getiren saflaştırılmış bir antikordur. Halk arasında "Rh iğnesi" olarak bilinir.
- Gebeliğin yaklaşık 28. haftasında
Bebek Rh pozitifse ya da bebeğin kan grubu bilinmiyorsa, 27–29. haftalar arasında rutin olarak yapılır.
- Doğumdan sonraki 72 saat içinde
Yenidoğanın kan grubu Rh pozitifse yapılır.
- Riskli bir olaydan sonraki 72 saat içinde
12. haftadan itibaren aşağıda sayılan durumlardan herhangi biri yaşandığında yapılır.
12. haftadan önceki düşük, kürtaj ya da kanamalarda anti-D iğnesi yapılmayabilir. [DOKTOR KONTROLÜ: Bu yaklaşım bazı yabancı kılavuzlara dayanıyor; ilk 12 haftadaki olaylarda kendi uygulamanızı yazın.]
Anti-D gerektiren riskli durumlar nelerdir?
- 12. haftadan sonra düşük ya da kürtaj
- 12. haftadan sonra görülen vajinal kanama (bkz. gebelikte kanama)
- Amniyosentez, koryon villus örneklemesi (CVS), rahim ağzına dikiş (serklaj) ve makat gelişteki bebeğin dışarıdan çevrilmesi (eksternal sefalik versiyon)
- Karına düşme, darbe ya da trafik kazası
- Bebeğin anne karnında kaybedilmesi (bkz. düşük ve ölü doğum)
Anti-D immünoglobulini, virüslerden arındırma işlemlerinden geçirilmiş insan kanından elde edilen bir üründür.
Kan grubum Rh negatifse ne yapmalıyım?
- Gebeliğin başında kan grubunuzu hekiminize bildirin ve kan grubu kartınızı saklayın.
- Antikor taramalarını önerilen tarihlerde yaptırın.
- Bebeğin Rh grubunun anne kanından belirlenmesinin sizin için uygun olup olmadığını sorun.
- Kanama, düşme ya da karına darbe sonrasında hemen başvurun. İğne 72 saat içinde yapılmalıdır; bu süre geçmiş olsa bile yine de yararlı olabileceği için en kısa sürede yapılır. [DOKTOR KONTROLÜ: 72 saati aşan durumlarda kabul ettiğiniz üst sınırı (ör. 10 gün) eklemek ister misiniz?]
- Doğumdan sonra bebeğinizin kan grubuna bakıldığından ve Rh pozitifse size iğnenin yapıldığından emin olun.
Sık sorulan sorular
Rh negatif anne her gebelikte anti-D iğnesi olmalı mı?
Bebek Rh pozitifse ya da bebeğin kan grubu bilinmiyorsa, her gebelikte yaklaşık 28. haftada, doğumdan sonra ve riskli olaylardan sonra anti-D iğnesi yapılır. Önceki gebelikte yapılan iğne sonraki gebelikleri korumaz.
Rh iğnesi bir aşı mıdır?
Hayır. Anti-D iğnesi vücudu uyararak bağışıklık oluşturan bir aşı değildir; hazır antikor içerir ve anne kendi antikorlarını üretmeden önce bebeğin kan hücrelerini etkisiz hale getirir.
Eşim de Rh negatifse iğne gerekir mi?
Anne ve baba Rh negatifse bebek de Rh negatif olacağından Rh uyuşmazlığı riski yoktur. Ancak babanın kan grubu tıbbi olarak doğrulanamadığında koruyucu yaklaşım bebeğin kan grubuna göre planlanır; kararı hekiminizle birlikte verirsiniz.
Daha önce antikor gelişmişse anti-D iğnesi işe yarar mı?
Hayır. Anti-D iğnesi antikor gelişimini önlemek içindir; antikor zaten gelişmişse gebelik, bebekte anemi açısından Doppler ultrason ile yakından izlenen riskli gebelik olarak takip edilir.
Randevu ve bilgi için
Randevu ve bilgi için iletişim sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerine geçmez. Size uygun değerlendirme ve tedavi, muayene sonrasında hekiminiz tarafından belirlenir.